W transporcie zwykle opłaca się przewozić towar możliwie najkrótszą drogą, bez zbędnych postojów i przeładunków. Wyjątkiem są dostawy, w których skierowanie ładunku przez centrum logistyczne pozwala lepiej wypełnić pojazdy i sprawniej obsłużyć wielu odbiorców. Centrum logistyczne łączy przepływ towarów, informacji i środków transportu, tak aby poszczególne etapy dostawy nie działały w oderwaniu od siebie. Nie jest więc po prostu dużym magazynem. Zrozumienie jego funkcji pomaga ocenić, kiedy dodatkowy punkt na trasie przynosi oszczędności, a kiedy tylko wydłuża dostawę.
Co to jest centrum logistyczne i czym różni się od magazynu?
Centrum logistyczne to obiekt lub zespół obiektów wraz z infrastrukturą, w którym organizuje się przyjmowanie, składowanie, przeładunek i dalszą dystrybucję towarów. Zależnie od zakresu działalności mogą tam również działać terminale przeładunkowe, miejsca obsługi pojazdów, punkty odpraw celnych czy zaplecze dla przewoźników. Nie każde centrum oferuje wszystkie te usługi.
Magazyn jest przede wszystkim miejscem przechowywania i obsługi zapasów. Centrum logistyczne ma szerszą rolę: koordynuje także przepływ ładunków między dostawcami, przewoźnikami i odbiorcami. Różnica nie sprowadza się zatem do powierzchni budynku, lecz do zakresu realizowanych procesów. Ogromna hala przeznaczona wyłącznie do składowania nie staje się centrum logistycznym tylko ze względu na rozmiar.
W praktyce nazwy bywają używane zamiennie, zwłaszcza w ofertach nieruchomości. Warto więc sprawdzać nie sam szyld, ale dostępne usługi, wyposażenie i sposób organizacji pracy.
Jakie funkcje pełni centrum logistyczne?
Podstawowym zadaniem centrum jest połączenie dostaw przychodzących z wysyłkami wychodzącymi. Towar trzeba odebrać, rozpoznać, skierować we właściwe miejsce, a następnie przygotować do dalszej drogi. Każda z tych czynności musi mieć odzwierciedlenie w dokumentacji i systemie informatycznym.
Obsługa towaru: od przyjęcia do przygotowania wysyłki
Przyjęcie dostawy obejmuje sprawdzenie liczby jednostek ładunkowych, stanu opakowań oraz zgodności z dokumentami. W zależności od umowy kontrola może dotyczyć całej zawartości albo tylko określonych parametrów. Wykryte uszkodzenie czy brak należy odnotować przed przekazaniem towaru do dalszej obsługi.
Następnie ładunek trafia do strefy składowania lub bezpośrednio do wysyłki. Rozmieszczenie zapasów nie powinno być przypadkowe: produkty szybko rotujące zwykle lokuje się tak, aby ograniczyć drogę pokonywaną podczas kompletacji. Osobnej organizacji wymagają towary chłodnicze, niebezpieczne albo podatne na uszkodzenia.
Kompletacja polega na pobraniu produktów zgodnie z zamówieniem odbiorcy. Po niej następują kontrola, pakowanie i przygotowanie dokumentów. To etap szczególnie istotny w sprzedaży internetowej, gdzie z jednej dostawy zbiorczej powstaje wiele niewielkich przesyłek.
Do tego dochodzą usługi dodatkowe, dopasowane do potrzeb właściciela towaru:
- etykietowanie i oznaczanie produktów,
- tworzenie zestawów promocyjnych,
- przepakowywanie i zabezpieczanie ładunków,
- obsługa zwrotów oraz ocena ich dalszej przydatności do sprzedaży.
Znaczenie centrum logistycznego w transporcie
Przewóz pojedynczych, niewielkich partii towaru bezpośrednio od każdego dostawcy do każdego odbiorcy często oznacza słabo wykorzystane pojazdy. Centrum pozwala uporządkować te przepływy: zebrać dostawy z różnych kierunków, pogrupować je i wysłać dalej według tras oraz terminów doręczenia.
Konsolidacja, przeładunek i zmiana środka transportu
Konsolidacja ładunków oznacza łączenie mniejszych przesyłek w większą partię transportową. Dzięki temu kilka zamówień jadących w podobnym kierunku może znaleźć się w jednym pojeździe. Możliwy jest również proces odwrotny: rozdzielenie dużej dostawy na mniejsze partie przeznaczone dla sklepów lub zakładów produkcyjnych.
Nie każdy towar musi przy tym trafić na regał. W modelu cross-docking dostawa jest przyjmowana, sortowana i kierowana do wysyłki bez typowego etapu składowania. Wymaga to dobrej synchronizacji transportów oraz odpowiednio wcześnie dostępnych informacji o zawartości dostawy.
Jeżeli centrum dysponuje odpowiednim terminalem, może umożliwiać zmianę środka transportu, na przykład z kolejowego na drogowy. W transporcie intermodalnym między środkami transportu przenoszona jest ta sama jednostka ładunkowa, choćby kontener, bez przeładunku samego towaru. Sam dostęp do drogi i torów nie wystarcza – potrzebne są jeszcze urządzenia oraz organizacja obsługi.
Znaczenie centrum widać też przy zakłóceniach. Dostępny zapas może ograniczyć skutki opóźnionej dostawy, a sprawne planowanie pozwala zmienić kolejność wysyłek lub przydział ramp. Nie usuwa to problemów transportowych, ale daje więcej możliwości reakcji niż sztywno zaplanowany przewóz bez punktu pośredniego.
Dodatkowy przeładunek ma sens wtedy, gdy korzyści z łączenia dostaw, lepszego wykorzystania pojazdów i organizacji dystrybucji przewyższają koszt obsługi oraz ryzyko opóźnienia.
Gdzie powinno znajdować się centrum logistyczne?
Dobra lokalizacja to nie tylko bliskość głównej drogi. Liczy się rzeczywisty czas dojazdu do dostawców i odbiorców, dostępność tras dla ciężarówek oraz przewidywalność ruchu. Obiekt położony blisko dużego miasta może mieć atrakcyjne położenie na mapie, ale tracić tę przewagę przez korki lub ograniczenia wjazdu.
Równie ważne jest samo otoczenie obiektu: place manewrowe, parkingi, miejsce do oczekiwania na rozładunek i możliwość rozbudowy. Zbyt ciasny plac potrafi ograniczyć przepustowość nawet wtedy, gdy wewnątrz hali nie brakuje przestrzeni. Znaczenie ma również dostęp do pracowników i infrastruktury technicznej.
Centrum obsługujące dystrybucję miejską potrzebuje innej lokalizacji niż obiekt zbierający towary do przewozów dalekobieżnych. W pierwszym przypadku ważna jest bliskość odbiorców, w drugim większą rolę mogą odgrywać połączenia między regionami i dostęp do terminali.
Jak wygląda przepływ informacji i organizacja pracy?
Towar może fizycznie znajdować się w budynku, a mimo to pozostawać niedostępny do wysyłki, jeśli nie został prawidłowo przyjęty w systemie. Dlatego przepływ informacji jest równie ważny jak ruch palet. Wcześniejsze zgłoszenie dostawy, czyli awizacja, pomaga zaplanować rampę, pracowników i potrzebny sprzęt.
System zarządzania magazynem wspiera ewidencję zapasów, wskazuje lokalizacje i rejestruje wykonane operacje. Narzędzia do zarządzania transportem pomagają natomiast planować przewozy i kontrolować ich realizację. Najwięcej problemów pojawia się na styku tych obszarów: gdy pojazd już czeka, lecz zamówienie nie jest jeszcze gotowe albo brakuje dokumentów.
Do oceny pracy centrum wykorzystuje się między innymi terminowość wysyłek, poprawność kompletacji, czas obsługi pojazdu i liczbę uszkodzeń. Sam wynik dotyczący szybkości może być mylący. Krótszy załadunek nie jest poprawą, jeżeli towarzyszy mu więcej pomyłek i reklamacji.
Kiedy korzystanie z centrum logistycznego się opłaca?
Takie rozwiązanie warto rozważyć przy wielu dostawcach i odbiorcach, rozdrobnionych zamówieniach, sezonowych wzrostach sprzedaży lub potrzebie utrzymywania zapasu blisko rynku zbytu. Można korzystać z usług operatora logistycznego zamiast tworzyć własne zaplecze. Zakres odpowiedzialności, zasady rozliczeń i standard obsługi powinny jednak wynikać z umowy, a nie z ogólnej deklaracji „pełnej logistyki”.
Przy porównywaniu ofert należy uwzględnić całkowity koszt obsługi: transport do centrum i z centrum, przyjęcie, składowanie, kompletację, materiały opakowaniowe oraz operacje dodatkowe. Trzeba też ustalić godziny graniczne przyjmowania zamówień, możliwości obsługi szczytów i sposób rozpatrywania reklamacji.
Bezpośredni przewóz może pozostać lepszym wyborem przy regularnych dostawach pełnych pojazdów do jednego odbiorcy. Centrum logistyczne nie jest obowiązkowym przystankiem dla każdego ładunku. Jego wartość wynika z tego, czy upraszcza konkretny przepływ towarów i poprawia obsługę przy akceptowalnym koszcie.
O autorze
