Przy spotkaniu z tramwajem często pomija się znaki i sygnalizację, zakładając, że pojazd szynowy zawsze jedzie pierwszy. To błąd, bo w części sytuacji właśnie motorniczy musi ustąpić samochodowi albo pieszemu. Pierwszeństwo tramwaju zależy od organizacji ruchu, miejsca przecięcia torów i wykonywanego manewru, a nie od samej obecności szyn. Najwięcej pomyłek pojawia się na skrzyżowaniach ze światłami, rondach i wyjazdach z zajezdni. Warto rozdzielić te przypadki, zamiast stosować jedną zasadę do każdej sytuacji.
Kiedy tramwaj ma pierwszeństwo na skrzyżowaniu równorzędnym?
Na skrzyżowaniu równorzędnym tramwaj ma pierwszeństwo przed pojazdami innymi niż szynowe, niezależnie od tego, z której strony nadjeżdża. Zasada prawej ręki nie daje więc samochodowi pierwszeństwa przed tramwajem znajdującym się po jego lewej stronie.
Nie zmienia tego sam kierunek jazdy. Jeżeli samochód jedzie prosto, a tramwaj skręca i ich tory ruchu się przecinają, kierowca samochodu ustępuje. To jedna z sytuacji, w których zwyczajowe myślenie „jadący prosto ma pierwszeństwo” prowadzi do błędnej decyzji.
Na skrzyżowaniu równorzędnym tramwaj ma pierwszeństwo niezależnie od strony, z której nadjeżdża. Kierunek jego jazdy nie odbiera mu tego pierwszeństwa wobec samochodu.
Najpierw trzeba jednak upewnić się, że skrzyżowanie rzeczywiście jest równorzędne. Brak znaku bezpośrednio przed maską samochodu nie zawsze wystarcza do takiego wniosku – organizacja pierwszeństwa może wynikać z oznakowania ustawionego wcześniej.
Czy znaki mogą odebrać tramwajowi pierwszeństwo?
Tramwaj podlega znakom regulującym pierwszeństwo. Jeśli nadjeżdża drogą podporządkowaną, a samochód porusza się drogą z pierwszeństwem, motorniczy musi ustąpić. Nie ma tu znaczenia, że pojazd szynowy jest większy, cięższy i potrzebuje dłuższej drogi hamowania.
Dotyczy to również skrzyżowań, na których droga z pierwszeństwem zmienia kierunek. Przebieg pierwszeństwa pokazuje tabliczka pod znakiem. Nie należy utożsamiać jazdy prosto z poruszaniem się drogą z pierwszeństwem – czasem prowadzi ona właśnie w lewo lub w prawo.
Jeżeli samochód i tramwaj znajdują się na drogach o takim samym statusie, przy rozstrzyganiu ich wzajemnego pierwszeństwa znaczenie odzyskuje szczególna pozycja pojazdu szynowego. Przykładowo: gdy oba pojazdy nadjeżdżają drogami podporządkowanymi, najpierw przepuszczają ruch na drodze z pierwszeństwem, a następnie samochód ustępuje tramwajowi.
Przy ocenie sytuacji najlepiej zachować następującą kolejność:
- Sprawdzić, czy ruchem kieruje uprawniona osoba.
- Odczytać działające sygnały świetlne dotyczące własnego kierunku jazdy.
- Uwzględnić znaki regulujące pierwszeństwo.
- Dopiero potem zastosować zasady ogólne, w tym szczególne pierwszeństwo tramwaju.
Tramwaj na światłach – kiedy musi ustąpić samochodowi?
Działająca sygnalizacja zmienia sposób rozstrzygania pierwszeństwa. Tramwaj nie może przejechać obok sygnału zabraniającego jazdy tylko dlatego, że w innych warunkach miałby pierwszeństwo. Tak samo kierowca samochodu nie powinien sugerować się wyłącznie kolorem światła widocznego dla sąsiedniego pasa – tramwaje mogą mieć oddzielne sygnalizatory.
Skręcający tramwaj a samochód jadący prosto
Ważny wyjątek dotyczy tramwaju skręcającego na skrzyżowaniu z ruchem kierowanym sygnałami świetlnymi. Motorniczy musi ustąpić uczestnikom ruchu poruszającym się na wprost, jeżeli ich tory jazdy się przecinają. Ta zasada nie dotyczy skrzyżowania o ruchu okrężnym oznaczonego odpowiednim znakiem.
Typowy przykład wygląda tak: samochód i tramwaj nadjeżdżają z przeciwnych kierunków, oba mają sygnał zezwalający na jazdę. Samochód jedzie prosto, tramwaj skręca w lewo przez jego tor ruchu. Pierwszy przejeżdża samochód.
Nie wolno przenosić tego wyjątku na skrzyżowanie równorzędne bez działającej sygnalizacji. W podobnym układzie kierunków, ale bez świateł regulujących ruch, pierwszeństwo będzie miał tramwaj.
Odwrotna sytuacja również wymaga uwagi: gdy samochód skręca i przecina tor jazdy tramwaju jadącego prosto, kierowca samochodu ustępuje. Samo zielone światło nie oznacza bezwarunkowego pierwszeństwa przy każdym manewrze.
Zielone światło pozwala jechać, ale nie rozstrzyga każdej kolizji torów ruchu. Szczególnie ważne jest to przy skręcaniu przez torowisko.
Pierwszeństwo tramwaju na rondzie
Na rondzie trzeba oddzielnie ocenić wjazd tramwaju i jego dalszy przejazd. Sam znak ruchu okrężnego nie daje pojazdom znajdującym się na rondzie pierwszeństwa przed wszystkimi wjeżdżającymi.
Wjazd na rondo i przecięcie jezdni przy zjeździe
Jeżeli przed wjazdem tramwaju ustawiono znak „ustąp pierwszeństwa”, motorniczy musi przepuścić pojazdy poruszające się po rondzie. Tramwaj nie jest zwolniony z tego obowiązku. To częsty przypadek, w którym samochód na jezdni ronda przejeżdża przed pojazdem szynowym.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy tramwaj już znajduje się na rondzie i przy opuszczaniu go przecina tor jazdy samochodu. W typowym układzie, bez odmiennego sterowania światłami, samochód ustępuje tramwajowi.
Jeśli przed wjazdem znajduje się wyłącznie znak ruchu okrężnego, bez znaku podporządkowującego wjazd, nie można automatycznie przyjmować pierwszeństwa pojazdów będących na rondzie. W takim układzie tramwaj korzysta z pierwszeństwa wynikającego z zasad ogólnych.
Na rondach ze światłami należy kierować się działającą sygnalizacją. Nie stosuje się tam wspomnianego wyjątku nakazującego skręcającemu tramwajowi ustąpić jadącym prosto. Nie oznacza to jednak możliwości przejazdu tramwaju przy sygnale zabraniającym ruchu.
Wyjazd z zajezdni i pętli – tramwaj włącza się do ruchu
Tramwaj wyjeżdżający na drogę z zajezdni albo na jezdnię z pętli włącza się do ruchu. Musi wtedy zachować szczególną ostrożność i ustąpić innym uczestnikom ruchu. Nie korzysta z pierwszeństwa tylko dlatego, że porusza się po szynach.
Istotny jest jednak rzeczywisty charakter miejsca. Sam łuk torów czy rozjazd nie oznacza wyjazdu z pętli. Również tramwaj ruszający ze zwykłego przystanku na torowisku nie staje się z tego powodu pojazdem włączającym się do ruchu. Przy działających światłach lub poleceniach osoby kierującej ruchem trzeba stosować się do tych sygnałów.
Skręcanie przez torowisko i pierwszeństwo poza skrzyżowaniem
Przecięcie torów nie zawsze znajduje się na skrzyżowaniu. Poza skrzyżowaniem tramwaj ma pierwszeństwo wobec innych pojazdów, z uwzględnieniem sytuacji takich jak włączanie się do ruchu oraz obowiązujących znaków i sygnałów.
Dotyczy to choćby przejazdu przez torowisko do posesji lub zawracania w wyznaczonym miejscu. Kierowca nie powinien zakładać, że tramwaj ustąpi, ponieważ samochód rozpoczął już manewr. Przed przecięciem torów trzeba sprawdzić oba kierunki i upewnić się, że za torowiskiem jest miejsce na cały pojazd.
Nie należy też wjeżdżać na tory w oczekiwaniu, że kolejka samochodów zaraz ruszy. Pierwszeństwo nie rozwiązuje problemu zablokowanego przejazdu, a tramwaj nie ma możliwości ominięcia stojącego samochodu.
Tramwaj a pieszy na przejściu i przystanku
Wobec tramwaju obowiązuje ważna różnica dotycząca przejść dla pieszych: pieszy znajdujący się na przejściu ma pierwszeństwo przed tramwajem, ale pieszy dopiero wchodzący – nie. Nie można więc bez sprawdzenia sytuacji przenosić zasad obowiązujących kierowców samochodów na motorniczych.
Jeżeli przejście ma sygnalizację, pieszy powinien stosować się do jej wskazań. Niezależnie od pierwszeństwa nie wolno wchodzić bezpośrednio przed nadjeżdżający pojazd. Długa droga hamowania tramwaju ma tu praktyczne, a nie tylko teoretyczne znaczenie.
Osobną sytuacją jest przystanek bez wysepki dla pasażerów, gdy tramwaj zatrzymał się lub właśnie wjeżdża na przystanek, a pasażerowie muszą przejść przez jezdnię. Kierowca ma obowiązek zatrzymać samochód w takim miejscu i na taki czas, aby zapewnić im swobodne dojście do tramwaju lub na chodnik.
Przy każdym przecięciu torów warto zatem rozstrzygnąć trzy kwestie: co nakazują sygnały i znaki, czy tramwaj nie włącza się do ruchu oraz czy zachodzi wyjątek związany ze skręcaniem przy działających światłach. Dopiero po tym można bezpiecznie ocenić, kto powinien przejechać pierwszy.
O autorze
