Kierowca może zmieścić się w limicie jazdy, a mimo to przekroczyć dopuszczalny czas pracy. Dzieje się tak, gdy do prowadzenia pojazdu dochodzą załadunki, rozładunki, obsługa dokumentów i inne obowiązki. Tygodniowy czas pracy kierowcy trzeba rozliczać oddzielnie od czasu prowadzenia pojazdu, a obok obu limitów sprawdzać przerwy i odpoczynki. Poniższa tabela porządkuje podstawowe normy dla kierowcy zatrudnionego w Polsce, wykonującego przewóz objęty unijnymi przepisami o czasie jazdy i odpoczynku. Przy przewozach wyłączonych z tych przepisów, pracy na własny rachunek lub szczególnych rodzajach transportu zakres obowiązków trzeba ustalić osobno.
Tygodniowy czas pracy kierowcy – tabela limitów
Najczęstszy błąd polega na traktowaniu wszystkich godzin zapisanych w tachografie jako jednej puli. Tymczasem czas pracy, czas jazdy i czas dyspozycyjności to różne kategorie. Każda wymaga właściwego zakwalifikowania.
| Obszar | Podstawowy limit | Co oznacza w praktyce |
|---|---|---|
| Tygodniowy czas pracy | Przeciętnie 48 godzin | Łącznie z nadgodzinami, w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. |
| Maksymalny czas pracy w jednym tygodniu | 60 godzin | Dopuszczalny pod warunkiem zachowania średniej 48 godzin tygodniowo. |
| Tygodniowy czas prowadzenia pojazdu | 56 godzin | Sama jazda, bez załadunku, rozładunku i pozostałych prac. |
| Czas prowadzenia w dwóch kolejnych tygodniach | 90 godzin | Limit sprawdza się dla każdej pary następujących po sobie tygodni. |
| Dzienny czas prowadzenia | 9 godzin | Możliwe wydłużenie do 10 godzin najwyżej dwa razy w tygodniu. |
| Przerwa w prowadzeniu | 45 minut po 4,5 godziny jazdy | Możliwy podział na co najmniej 15 minut, a następnie co najmniej 30 minut. |
| Regularny odpoczynek dobowy | 11 godzin | Możliwy także podział na co najmniej 3 godziny i następnie co najmniej 9 godzin. |
| Skrócony odpoczynek dobowy | Co najmniej 9 godzin | Mniej niż 11 godzin; najwyżej trzy razy między dwoma odpoczynkami tygodniowymi. |
| Regularny odpoczynek tygodniowy | Co najmniej 45 godzin | Nie wolno odbierać go w pojeździe. |
| Skrócony odpoczynek tygodniowy | Co najmniej 24 godziny | Skrócenie wymaga późniejszej rekompensaty. |
W rozliczeniu czasu jazdy tydzień trwa od poniedziałku od godziny 00:00 do niedzieli do godziny 24:00. Dla czasu pracy pracownika tydzień oznacza natomiast siedem kolejnych dni kalendarzowych, liczonych od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego. Te przedziały nie zawsze się pokrywają.
Co wlicza się do czasu pracy kierowcy?
Jazda to tylko część obowiązków
Do czasu pracy zalicza się nie tylko prowadzenie pojazdu. Wchodzą do niego również załadunek i rozładunek, nadzór nad tymi czynnościami, obsługa codzienna pojazdu, zabezpieczanie ładunku oraz niezbędne formalności związane z przewozem.
Pracą może być także oczekiwanie na załadunek lub rozładunek, jeżeli przewidywany czas oczekiwania nie był znany kierowcy przed wyjazdem albo przed rozpoczęciem danego okresu. Sam postój pod rampą nie oznacza więc automatycznie odpoczynku.
Dyspozycyjność rozlicza się inaczej niż pracę. Dotyczy określonych okresów pozostawania w gotowości, których przewidywany czas jest znany z góry. Nie można jednak oznaczać nią każdej bezczynności tylko po to, żeby zmniejszyć wykazany czas pracy.
W przypadku zatrudnionego kierowcy do czasu pracy wlicza się również ustawową 15-minutową przerwę, gdy dobowy wymiar pracy wynosi co najmniej 6 godzin. Dlatego suma godzin jazdy i „innej pracy” z tachografu nie zawsze jest gotowym wynikiem do rozliczenia pracowniczego.
Załadunek nie odnawia limitu jazdy. Oczekiwanie nie zawsze jest przerwą. O kwalifikacji okresu decyduje jego rzeczywisty charakter, a nie wygodny symbol na tachografie.
Jak łączyć limit 60 godzin pracy z limitem 56 godzin jazdy?
60 godzin pracy to górny pułap pojedynczego tygodnia, a nie norma do wykorzystywania co tydzień. Nadal obowiązuje przeciętnie 48 godzin w okresie rozliczeniowym. Dłuższe tygodnie trzeba zrównoważyć krótszymi, a sam limit nie zastępuje zasad planowania pracy i nadgodzin.
Przykładowo: 52 godziny jazdy i 9 godzin pozostałej pracy dają już 61 godzin pracy, jeszcze przed uwzględnieniem innych okresów zaliczanych do niej ustawowo. Limit jazdy nie został przekroczony, ale tygodniowy limit pracy już tak.
Z kolei po wykorzystaniu 56 godzin jazdy w jednym tygodniu w następnym pozostają najwyżej 34 godziny prowadzenia. Wynika to z ograniczenia do 90 godzin w dwóch kolejnych tygodniach. Początek następnego tygodnia nie usuwa tego ograniczenia.
Do limitów czasu pracy trzeba uwzględniać zatrudnienie u różnych pracodawców. Dodatkowe kursy wykonywane poza podstawową firmą nie tworzą nowego, niezależnego limitu godzin.
Przerwy i odpoczynek dobowy – dwa osobne obowiązki
Po najwyżej 4,5 godziny prowadzenia potrzebna jest przerwa trwająca co najmniej 45 minut, chyba że kierowca rozpoczyna odpoczynek. W podstawowym wariancie podziału kolejność ma znaczenie: najpierw minimum 15 minut, później minimum 30 minut. Układ 30 minut i następnie 15 minut nie spełnia tej zasady.
Oddzielnie obowiązuje przerwa wynikająca z czasu pracy. Po sześciu kolejnych godzinach pracy trzeba zapewnić co najmniej 30 minut przerwy, jeżeli łączny czas pracy nie przekracza 9 godzin, albo co najmniej 45 minut, gdy przekracza 9 godzin. Przerwę można dzielić na części trwające minimum 15 minut; przy jej rozliczaniu uwzględnia się ustawową przerwę wliczaną do pracy.
Jedna prawidłowo zaplanowana przerwa może spełniać oba obowiązki. Trzeba jednak sprawdzić zarówno czas jazdy, jak i pracę wykonaną przed jazdą oraz między jej odcinkami.
W załodze jednoosobowej nowy odpoczynek dobowy trzeba zmieścić w okresie 24 godzin od zakończenia poprzedniego odpoczynku dobowego lub tygodniowego. Wariant regularny to 11 godzin albo podział 3 + 9 godzin. Skrócenie do minimum 9 godzin jest dopuszczalne najwyżej trzy razy między odpoczynkami tygodniowymi i nie wymaga rekompensaty.
Odpoczynek tygodniowy – kiedy rozpocząć i jak oddać skrócenie?
Podstawowy układ odpoczynków i rekompensata
Odpoczynek tygodniowy musi rozpocząć się najpóźniej po zakończeniu sześciu okresów 24-godzinnych, liczonych od końca poprzedniego odpoczynku tygodniowego. Nie jest to po prostu sześć dni roboczych ani termin liczony zawsze od poniedziałku.
W podstawowym układzie w dwóch kolejnych tygodniach trzeba odebrać dwa regularne odpoczynki tygodniowe albo jeden regularny i jeden skrócony. Dla niektórych międzynarodowych przewozów rzeczy istnieje szczególny wariant dwóch kolejnych skróceń, ale wymaga spełnienia dodatkowych warunków. Nie należy stosować go jako zwykłej reguły.
Jeżeli odpoczynek skrócono z 45 do 24 godzin, pozostaje 21 godzin rekompensaty. Trzeba odebrać je jednorazowo, dołączając do innego odpoczynku trwającego co najmniej 9 godzin, przed końcem trzeciego tygodnia następującego po tygodniu skrócenia.
Regularnego odpoczynku tygodniowego ani odpoczynku ponad 45 godzin odbieranego jako rekompensata nie wolno spędzać w kabinie. Skrócony odpoczynek tygodniowy można odbyć w stojącym pojeździe z odpowiednim miejscem do spania, jeśli kierowca tak wybierze.
Co sprawdzić przed zatwierdzeniem tygodniowego planu?
Kontrola planu nie powinna kończyć się na liczbie kilometrów i przewidywanej godzinie dostawy. Potrzebny jest zapas na realne czynności przy pojeździe i ładunku.
- Policzyć całą pracę, nie tylko prowadzenie, oraz sprawdzić średnią w okresie rozliczeniowym.
- Sprawdzić limity jazdy w bieżącym tygodniu i w każdej parze kolejnych tygodni.
- Wyznaczyć przerwy oraz najpóźniejsze terminy rozpoczęcia odpoczynków.
- Uwzględnić zaległe rekompensaty i warunki noclegu poza pojazdem.
Osobnej kontroli wymaga praca w porze nocnej: w takim przypadku czas pracy kierowcy nie może przekroczyć 10 godzin między kolejnymi odpoczynkami dobowymi albo dobowym i tygodniowym. Nawet wolny limit tygodniowy nie pozwala ominąć tego ograniczenia.
O autorze
