Jeśli pieszy zbliża się do przejścia, trzeba odróżnić samo dojście do krawężnika od wchodzenia na jezdnię. Od tego zależy, kiedy kierujący ma obowiązek ustąpić mu pierwszeństwa. Pieszy na przejściu i pieszy wchodzący na przejście są chronieni przepisami, ale nie oznacza to prawa do wejścia pod nadjeżdżający pojazd. Poza pasami zasady bywają zupełnie inne, a ważne wyjątki dotyczą skręcających samochodów, tramwajów i stref zamieszkania. Poniżej rozdzielono te sytuacje tak, żeby było wiadomo, kto powinien poczekać i czego nie wolno zakładać.
Kiedy pieszy ma pierwszeństwo na przejściu?
Pieszy znajdujący się na przejściu ma pierwszeństwo przed pojazdem. Pierwszeństwo przysługuje również pieszemu wchodzącemu na przejście, z wyjątkiem pierwszeństwa przed tramwajem. Kierujący zbliżający się do pasów musi zachować szczególną ostrożność i zmniejszyć prędkość tak, aby nie narazić tych osób na niebezpieczeństwo.
Ustąpienie pierwszeństwa oznacza powstrzymanie się od ruchu, jeżeli dalsza jazda mogłaby zmusić pieszego do zatrzymania się, zwolnienia lub przyspieszenia kroku. Nie wystarczy przejechać przed nim „z zapasem”, jeśli przez ten manewr musi przerwać przechodzenie. Zatrzymanie samochodu nie zawsze jest konieczne, ale staje się konieczne, gdy bez niego nie da się zapewnić pieszemu swobodnego przejścia.
Pieszy wchodzący a osoba stojąca przy pasach
Osoba stojąca na chodniku w pobliżu przejścia nie uzyskuje pierwszeństwa wyłącznie dlatego, że znajduje się obok znaku. Może czekać na autobus, rozmawiać albo wcale nie zamierzać przechodzić.
Nie oznacza to jednak, że kierowca może obserwować wyłącznie stopy pieszego i reagować dopiero po postawieniu nogi na jezdni. Znaczenie mają całe zachowanie, kierunek ruchu i sytuacja przy przejściu. Wyraźne podejście do krawędzi w celu przekroczenia jezdni wymaga odpowiednio wczesnej reakcji.
Przepisy nie podają odległości od krawężnika, która automatycznie rozstrzyga każdą sytuację. Dlatego hasła „metr od pasów daje pierwszeństwo” i „dopóki stoi na chodniku, można jechać” są zbyt dużym uproszczeniem.
Praktycznie najrozsądniej zrezygnować z przejeżdżania na styk. Pieszy powinien upewnić się, że został zauważony, a kierujący – pozostawić sobie możliwość spokojnego zatrzymania. Kontakt wzrokowy pomaga, ale nie zastępuje oceny prędkości pojazdu.
Pierwszeństwo nie pozwala wejść bezpośrednio przed pojazd
Pieszego obowiązuje szczególna ostrożność podczas wchodzenia na jezdnię lub torowisko oraz przechodzenia przez nie. Nie wolno wchodzić bezpośrednio przed jadący pojazd, również na przejściu. Pierwszeństwo nie znosi drogi hamowania i nie daje gwarancji, że każdy kierujący zachowa się prawidłowo.
Zabronione jest także wychodzenie na jezdnię zza pojazdu lub innej przeszkody ograniczającej widoczność. Dotyczy to choćby wejścia zza zaparkowanego dostawczaka. Pieszy widzący fragment drogi niekoniecznie jest widoczny dla kierowcy nadjeżdżającego z boku.
- Nie wolno przebiegać przez jezdnię ani bez uzasadnionej potrzeby zwalniać kroku lub zatrzymywać się podczas przechodzenia.
- Podczas wchodzenia i przechodzenia przez jezdnię, drogę dla rowerów lub torowisko nie wolno korzystać z telefonu albo innego urządzenia elektronicznego w sposób ograniczający obserwację sytuacji.
- Nie wolno rozpoczynać przechodzenia przy czerwonym sygnale, nawet gdy droga wygląda na pustą.
Pierwszeństwo określa obowiązki uczestników ruchu. Nie zwalnia pieszego z obowiązku obserwowania drogi ani nie usprawiedliwia wejścia bezpośrednio pod pojazd.
Światła, tramwaje i przejścia z wyspą
Na przejściu z działającą sygnalizacją trzeba stosować się do sygnałów. Zielone światło zezwala pieszemu na wejście, ale nadal wymaga zachowania ostrożżności. Zielony sygnał migający oznacza, że należy jak najszybciej opuścić przejście i nie rozpoczynać przechodzenia.
Jeżeli podczas prawidłowo rozpoczętego przechodzenia zapali się czerwone światło, należy sprawnie dokończyć przejście. Nie należy gwałtownie zawracać tylko dlatego, że zmienił się sygnał.
Tramwaj stanowi ważny wyjątek: pieszy dopiero wchodzący na przejście nie ma przed nim pierwszeństwa. Pierwszeństwo przed tramwajem ma natomiast pieszy już znajdujący się na przejściu. Przy działającej sygnalizacji podstawą pozostają sygnały – nie należy rozumieć tego wyjątku jako zasady, że tramwaj zawsze jedzie pierwszy.
Na drodze dwujezdniowej przejście przez każdą jezdnię traktuje się jako odrębne. Dotyczy to również przejścia rozdzielonego wyspą lub innym urządzeniem na jezdni. Po dotarciu na wyspę trzeba ponownie ocenić sytuację; zatrzymanie samochodu przed pierwszą częścią pasów nie oznacza, że druga część także jest bezpieczna.
Kiedy można przechodzić poza przejściem?
Przechodzenie poza pasami nie jest zawsze zabronione. Co do zasady jest dopuszczalne, gdy odległość od przejścia przekracza 100 m. Jeżeli jednak w odległości mniejszej niż 100 m od wyznaczonego przejścia znajduje się skrzyżowanie, wolno przechodzić także na tym skrzyżowaniu, z zachowaniem pozostałych warunków.
Poza pasami zazwyczaj trzeba ustąpić pojazdom
Pieszy przechodzący poza przejściem ma obowiązek ustąpić pierwszeństwa pojazdom. Samo legalne miejsce przekraczania jezdni nie daje więc takiej ochrony jak oznakowane przejście.
Przejście musi odbywać się bez powodowania zagrożenia i bez utrudniania ruchu pojazdów. Należy iść do przeciwległej krawędzi jezdni najkrótszą drogą, prostopadle do jej osi. Przekraczanie drogi po skosie, żeby skrócić dojście do sklepu, nie spełnia tej zasady.
Na obszarze zabudowanym na drodze dwujezdniowej przez jezdnię wolno przechodzić tylko po przejściu. Nie należy więc traktować odległości ponad 100 m jako uniwersalnego pozwolenia na przejście przez każdą drogę.
Nie wolno też przekraczać jezdni w miejscu, w którym urządzenia zabezpieczające lub przeszkoda oddzielają drogę dla pieszych od jezdni – niezależnie od tego, po której stronie się znajdują. Barierki nie są sugestią wyboru wygodniejszej trasy. Jeżeli dostępna jest kładka lub przejście podziemne, obowiązują zasady korzystania z takiego przejścia.
Skręcający pojazd musi przepuścić pieszego także bez pasów
Kierujący skręcający w drogę poprzeczną musi ustąpić pieszemu przechodzącemu na skrzyżowaniu przez jezdnię drogi, na którą wjeżdża. Obecność pasów nie jest warunkiem tego obowiązku. To istotny wyjątek od ogólnej zasady ustępowania pojazdom poza przejściem.
Przykład: pieszy idzie wzdłuż ulicy i przekracza wlot bocznej uliczki. Samochód skręcający w tę uliczkę powinien go przepuścić. Inaczej ocenia się osobę przechodzącą poza pasami przez drogę przed pojazdem jadącym prosto – nie można przenosić pierwszeństwa z pierwszej sytuacji na drugą.
Strefa zamieszkania, chodnik i osoba o ograniczonej sprawności
W strefie zamieszkania pieszy może korzystać z całej szerokości drogi i ma pierwszeństwo przed pojazdem. Nie musi szukać zebry, żeby przejść na drugą stronę. Sama obecność bloków, placu zabaw czy parkingu nie wystarcza jednak do uznania miejsca za taką strefę – decyduje odpowiednie oznakowanie.
Kierujący przejeżdżający przez drogę dla pieszych lub drogę dla pieszych i rowerów musi jechać powoli i ustąpić pieszemu. Typowa sytuacja to przecinający chodnik wyjazd z posesji. Również podczas włączania się do ruchu trzeba ustąpić innym uczestnikom, w tym pieszym.
Szczególny obowiązek dotyczy osoby niepełnosprawnej używającej specjalnego znaku lub osoby o widocznej ograniczonej sprawności ruchowej. Gdy przekracza jezdnię, kierujący ma obowiązek zatrzymać pojazd, aby umożliwić jej przejście. Nie jest to ochrona ograniczona wyłącznie do pasów.
Na sąsiednim pasie sytuację trzeba ocenić osobno
Zatrzymanie jednego samochodu nie gwarantuje, że kierowca na sąsiednim pasie również zahamuje. Dlatego podczas przechodzenia przez szeroką jezdnię trzeba obserwować kolejne pasy, a nie tylko pojazd, który już ustąpił.
Kierującym nie wolno omijać pojazdu, który jechał w tym samym kierunku i zatrzymał się, by ustąpić pieszemu. Zabronione jest również wyprzedzanie na przejściu i bezpośrednio przed nim, poza przejściem o ruchu kierowanym. Dla pieszego praktyczny wniosek pozostaje prosty: przed wejściem na kolejny pas warto sprawdzić, czy nie nadjeżdża nim pojazd, którego kierowca zignorował te zakazy.
O autorze
