Kiedy należy się odszkodowanie za opóźniony lot?

Najpierw przesuwa się godzina odlotu, potem przepada przesiadka lub zaplanowany nocleg, a na końcu zostają dodatkowe wydatki i pytanie, kto za nie zapłaci. Odszkodowanie za opóźniony lot wynosi od 250 do 600 euro na pasażera, ale o prawie do wypłaty decydują przede wszystkim opóźnienie na miejscu docelowym, trasa i przyczyna zakłócenia. Samo wielogodzinne czekanie przy bramce nie przesądza jeszcze o rekompensacie. Poniżej wyjaśniono, jak sprawdzić uprawnienia, obliczyć należną kwotę i złożyć reklamację bez pomijania ważnych dowodów. Osobno omówiono posiłki, hotel i zwrot kosztów, ponieważ te świadczenia nie są tym samym co odszkodowanie.

Kiedy przysługuje odszkodowanie za opóźniony lot?

Podstawowym progiem jest co najmniej 3-godzinne opóźnienie w dotarciu do miejsca docelowego. Nie chodzi o godzinę startu ani samo przyziemienie samolotu. TSUE w sprawie C-452/13 Germanwings przeciwko Henning, w wyroku z 2014 r., wskazał, że czas przylotu ustala się według chwili otwarcia przynajmniej jednych drzwi samolotu, gdy pasażerowie mogą go opuścić.

Jakie loty obejmują unijne przepisy?

Podstawą ochrony jest rozporządzenie (WE) nr 261/2004. Prawo do ryczałtowej rekompensaty za duże opóźnienie wynika z orzecznictwa TSUE, w szczególności wyroku z 2009 r. w połączonych sprawach C-402/07 i C-432/07 Sturgeon.

Przepisy obejmują loty rozpoczynające się w Unii Europejskiej niezależnie od tego, gdzie zarejestrowany jest przewoźnik. Obowiązują również przy przylotach z państwa trzeciego do UE, jeżeli lot wykonuje przewoźnik unijny, z uwzględnieniem zasad dotyczących świadczeń otrzymanych już w państwie wylotu. Ochrona rozciąga się także na Islandię, Norwegię i Szwajcarię na podstawie odpowiednich porozumień.

Przykładowo lot Warszawa–Nowy Jork podlega tym zasadom zarówno przy podróży LOT-em, jak i American Airlines. Na trasie Nowy Jork–Warszawa unijna ochrona obejmuje lot wykonywany przez LOT, ale zasadniczo nie obejmuje lotu wykonywanego przez American Airlines. Znaczenie ma przewoźnik faktycznie wykonujący lot, a nie wyłącznie logo widoczne przy zakupie biletu.

Jak liczyć opóźnienie przy przesiadce?

Przy połączeniach objętych jedną rezerwacją liczy się opóźnienie w końcowym porcie docelowym. Jeżeli pierwszy odcinek spóźnił się o 50 minut, przez co przepadła przesiadka, a podróż zakończyła się 5 godzin później, próg czasowy został przekroczony. Potwierdza to wyrok TSUE w sprawie C-11/11 Folkerts z 2013 r.

Przy dwóch osobno kupionych biletach nie należy automatycznie sumować opóźnień całej podróży. Każda umowa przewozu jest oceniana osobno, a utrata drugiego lotu nie daje sama w sobie prawa do ryczałtu od przewoźnika obsługującego pierwszy odcinek.

Samolot wystartował 3 godziny później, lecz dotarł do celu z opóźnieniem 2 godzin i 45 minut? Sam próg czasowy nie daje prawa do ryczałtowego odszkodowania za opóźnienie.

Ile wynosi rekompensata za spóźniony samolot?

Wysokość odszkodowania zależy od długości trasy, a nie od ceny biletu. Bilet kupiony za 99 zł nie ogranicza wypłaty do tej kwoty. Stawki określa art. 7 rozporządzenia nr 261/2004 z 2004 r.

Odległość oblicza się metodą ortodromiczną, czyli według najkrótszej drogi po powierzchni Ziemi. Przy podróży z przesiadką na jednej rezerwacji nie sumuje się kilometrów poszczególnych odcinków, lecz bierze pod uwagę odległość między początkowym a końcowym lotniskiem.

W przypadku lotów z najwyższego przedziału, przy opóźnieniu wynoszącym co najmniej 3 godziny, ale nieprzekraczającym 4 godzin, przewoźnik może obniżyć rekompensatę o 50%, do 300 euro. Obniżenie ryczałtu przewidują też przepisy dotyczące odpowiednio szybkiego dotarcia do celu po zmianie planu podróży.

Odszkodowanie przysługuje każdemu uprawnionemu pasażerowi osobno. Rodzina 4 osób na trasie kwalifikującej się do stawki 400 euro dochodzi więc łącznie 1600 euro. Dzieci podróżujące na publicznie dostępnej taryfie zniżkowej również podlegają ochronie; odrębnie trzeba ocenić podróż całkowicie bezpłatną.

Kiedy linia lotnicza nie musi wypłacać odszkodowania?

Samo powołanie się na „przyczyny operacyjne” nie zwalnia przewoźnika z odpowiedzialności. Aby odmówić ryczałtu z powodu nadzwyczajnych okoliczności, linia musi wykazać ich wystąpienie, związek z opóźnieniem oraz to, że zakłócenia nie dało się uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

Jakie zdarzenia są nadzwyczajnymi okolicznościami?

Do tej kategorii mogą należeć zamknięcie przestrzeni powietrznej, ograniczenia kontroli ruchu lotniczego, zagrożenie bezpieczeństwa lub warunki pogodowe uniemożliwiające bezpieczny lot. Zderzenie samolotu z ptakiem zostało uznane za zdarzenie nadzwyczajne w wyroku TSUE C-315/15 Pešková i Peška z 2017 r.

Nie wystarczy jednak komunikat „zła pogoda”. Trzeba ustalić, czy warunki rzeczywiście wpłynęły na konkretny rejs i czy przewoźnik podjął racjonalne działania ograniczające opóźnienie. To, że inne samoloty startowały, jest użyteczną informacją, ale nie rozstrzyga sprawy: mogły mieć inne parametry, trasę albo przydzielony czas startu.

Czy awaria samolotu i strajk wykluczają wypłatę?

Zwykła usterka techniczna nie jest automatycznie nadzwyczajną okolicznością. Awarie związane z normalnym użytkowaniem i utrzymaniem samolotu należą do ryzyka działalności przewoźnika. Ważnym punktem odniesienia jest wyrok TSUE C-549/07 Wallentin-Hermann z 2008 r.; inaczej ocenia się m.in. ukryte wady produkcyjne wpływające na bezpieczeństwo floty.

Także słowo „strajk” nie przesądza o odmowie. Strajk własnych pracowników przewoźnika dotyczący warunków zatrudnienia zasadniczo nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności – wskazuje na to wyrok C-28/20 Airhelp przeciwko SAS z 2021 r. Inaczej należy oceniać zewnętrzny strajk kontrolerów ruchu lotniczego.

Posiłki, hotel i zwrot kosztów – co należy się podczas oczekiwania?

Prawo do opieki obowiązuje także wtedy, gdy przyczyną opóźnienia są nadzwyczajne okoliczności. Burza może wyłączyć ryczałt 250–600 euro, lecz nie znosi obowiązku zapewnienia wymaganej opieki.

Obowiązek zapewnienia posiłków i napojów odpowiednich do czasu oczekiwania oraz dwóch połączeń telefonicznych lub wiadomości powstaje przy przewidywanym opóźnieniu odlotu wynoszącym:

• 2 godziny – dla lotów do 1500 km;
• 3 godziny – dla lotów wewnątrz UE ponad 1500 km oraz pozostałych lotów ponad 1500 do 3500 km;
• 4 godziny – dla pozostałych lotów.

Jeżeli konieczny staje się nocleg, przewoźnik powinien zapewnić hotel i transport między lotniskiem a zakwaterowaniem. Gdy nie organizuje pomocy, należy zachować rachunki za rozsądne, konieczne wydatki. Standardowy posiłek i nocleg blisko lotniska łatwiej uzasadnić niż alkohol lub luksusowy apartament.

Przy opóźnieniu odlotu wynoszącym co najmniej 5 godzin można zrezygnować z podróży i żądać zwrotu ceny niewykorzystanego biletu. Zwrot obejmuje także wykorzystane części podróży, jeżeli utraciła ona sens względem pierwotnego planu; w odpowiednich przypadkach przysługuje lot powrotny do pierwszego miejsca wylotu. Nie należy utożsamiać tej rezygnacji z automatycznym prawem do ryczałtu za opóźniony przylot.

Jak złożyć wniosek o odszkodowanie i pilnować terminów?

Reklamację dotyczącą ryczałtu kieruje się do przewoźnika wykonującego lot. Dotyczy to także biletów kupionych przez pośrednika oraz lotów czarterowych w ramach wycieczki. Formularze reklamacyjne udostępniają m.in. LOT, Ryanair, Wizz Air i Lufthansa.

1. Zbierz dokumenty: potwierdzenie rezerwacji, numer lotu, datę, kartę pokładową, jeśli została wydana, oraz informacje o rzeczywistym przylocie.
2. Opisz całą podróż: podaj lotnisko początkowe i końcowe, przesiadki na jednej rezerwacji oraz opóźnienie w miejscu docelowym.
3. Wskaż żądanie: odpowiednią kwotę z art. 7 rozporządzenia nr 261/2004, dane pasażerów i rachunek do wypłaty. Zwrot wydatków przedstaw osobno, z rachunkami.
4. Zachowaj korespondencję: zapisz datę reklamacji, potwierdzenie wysłania i uzasadnienie ewentualnej odmowy.

W Polsce przewoźnik ma 30 dni na rozpatrzenie reklamacji pasażera; brak odpowiedzi w tym terminie oznacza jej uznanie na zasadach Prawa lotniczego. Po wyczerpaniu reklamacji można skorzystać z postępowania przed Rzecznikiem Praw Pasażerów przy Prezesie ULC, jeżeli sprawa mieści się w jego właściwości. Wniosek do Rzecznika należy złożyć przed upływem roku od wykonania lub planowanego wykonania przewozu.

Osobno trzeba pilnować przedawnienia roszczenia. Dla roszczeń o odszkodowanie dochodzonych według prawa polskiego Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 111/16 z 2017 r. przyjął roczny termin. W innych państwach terminy są odmienne. Sama korespondencja z linią nie powinna być traktowana jako pewny sposób zabezpieczenia roszczenia przed przedawnieniem.

Voucher nie jest obowiązkowym zamiennikiem pieniędzy. Wypłata odszkodowania w bonach podróżnych lub innych usługach wymaga pisemnej zgody pasażera.

Najczęstsze pytania

Czy za opóźnienie lotu o 2 godziny należy się odszkodowanie?
Nie, samo 2-godzinne opóźnienie w miejscu docelowym nie daje prawa do ryczałtu za opóźnienie. Przy najkrótszych trasach 2 godziny oczekiwania na odlot uruchamiają jednak prawo do posiłków i napojów.

Czy odszkodowanie za opóźniony lot przysługuje przy wycieczce z biurem podróży?
Tak, lot czarterowy podlega rozporządzeniu nr 261/2004, jeżeli spełnia warunki jego zastosowania. Roszczenie o ryczałt kieruje się do przewoźnika wykonującego lot, nie automatycznie do organizatora wycieczki.

Czy można otrzymać odszkodowanie bez karty pokładowej?
Brak karty pokładowej nie przekreśla roszczenia, jeśli innymi dowodami można wykazać rezerwację i odbycie podróży. Należy zachować bilet elektroniczny, potwierdzenie odprawy i korespondencję przewoźnika.

Czy przyjęcie posiłku lub hotelu odbiera prawo do odszkodowania?
Nie, skorzystanie z opieki nie odbiera prawa do ryczałtu. Osobnej oceny wymaga podpisanie ugody zawierającej zrzeczenie się dalszych roszczeń.

O autorze

Krzysztof Krzemiński

Administrator

Wyświetl wszystkie posty